XX-ci yüzildə Azərbaycan'da gəlişən Türkcəniŋ —həm Güney'dəki dil yasağı, həm də Quzey'də Sovyet dönəmi axsamaya uğrayan uluslaşma sürəcində— sıradışı olumsuz ortamda gəlişməsi, diliŋ özəlliklə sözlük (lexic) olaraq çarpıdılmasına və bilimsəl yazılı diliŋ gərəkdiўi biçimdə oluşabilməməsi günümüzdə daha da bəlirgin bir sayaqda gözə çarpmaqdadır.
Özəlliklə bilimsəl eyimbilim* (terminology) baxımından işlənməmiş olan və Quzey'də Rusca-Fıransızca, Güney'də Farsca-Ərəbcəniŋ aşırı və doğalolmayan etkisi altında qalaraq ürətkınliўini və öz'yapısını itirməsi bu yüzillik baxımsızlığıŋ kötürüm ürünüydü.
Günümzdə özəlliklə soŋ 20 ildə Güney Azərbaycan'da yaşanan kimlik çabalaşması* sürəcində özəkdə yer alan dilsəl kimlikdə yeŋiləşmə və yeŋidənyapılanma əўilimi, diliŋ kəmikləşmədiўi bu sürə içində —ötüksəl və çağdaş Türk dillərindən də yararlanaraq və Türkiyə'dəki gəlişmələri də göz'öŋündə bulunduraraq— çağdaş Türk diliniŋ işlənməsinə və düzgünləşdirilməsinə olanaq sağlamışdır. Bu boşluqdan yararlanaraq Türkcəniŋ bu əlverişli alaŋda ürətkənliўini əngəlləyən öўələrdən arındırılmsı və öz'gücünü işlədərək sağlıqlı bir yerdəmə oturdulmasına ötüksəl* bir olanaq sağlanmışdır.
Bu ağgünlükdə* (weblog) uzun illərdir işlənən çalışmalarıŋ yayınlanmasından amaclanan soŋuc da bu gəlişim sürəcində Yeŋi Türkcəniŋ söz'varlığınıŋ yeŋidənyapılandırılması, çeşidli alaŋlarda bilimsəl qarşılıqlarınıŋ saptanması və bu dəŋeylikdə topluca əldə edilən soŋuclara yayğınlıq qazandırılmasıdır.
Bunuŋla yanaşı Yeŋi Türkcəniŋ daha geŋiş alaŋda ortaq yazı dili durumuna gəlməsi üçün gərəkli biçimsəmələr* (reform) üzərində durulacaq, Türkcəniŋ yazımı qonusunda sorunlar gedərilməўə çalışılacaqdır. Daha qapsamlı bir tasarı içində isə Türkcəniŋ ortaq, özgün yazı düzgəsi gündəmə gətiriləcək, dar alaŋda da olsa dəŋeysəl olaraq hamıoyuna sunulacaqdır.
Toğrul Atabay
İstanbul 2012
Özəlliklə bilimsəl eyimbilim* (terminology) baxımından işlənməmiş olan və Quzey'də Rusca-Fıransızca, Güney'də Farsca-Ərəbcəniŋ aşırı və doğalolmayan etkisi altında qalaraq ürətkınliўini və öz'yapısını itirməsi bu yüzillik baxımsızlığıŋ kötürüm ürünüydü.
Günümzdə özəlliklə soŋ 20 ildə Güney Azərbaycan'da yaşanan kimlik çabalaşması* sürəcində özəkdə yer alan dilsəl kimlikdə yeŋiləşmə və yeŋidənyapılanma əўilimi, diliŋ kəmikləşmədiўi bu sürə içində —ötüksəl və çağdaş Türk dillərindən də yararlanaraq və Türkiyə'dəki gəlişmələri də göz'öŋündə bulunduraraq— çağdaş Türk diliniŋ işlənməsinə və düzgünləşdirilməsinə olanaq sağlamışdır. Bu boşluqdan yararlanaraq Türkcəniŋ bu əlverişli alaŋda ürətkənliўini əngəlləyən öўələrdən arındırılmsı və öz'gücünü işlədərək sağlıqlı bir yerdəmə oturdulmasına ötüksəl* bir olanaq sağlanmışdır.Bu ağgünlükdə* (weblog) uzun illərdir işlənən çalışmalarıŋ yayınlanmasından amaclanan soŋuc da bu gəlişim sürəcində Yeŋi Türkcəniŋ söz'varlığınıŋ yeŋidənyapılandırılması, çeşidli alaŋlarda bilimsəl qarşılıqlarınıŋ saptanması və bu dəŋeylikdə topluca əldə edilən soŋuclara yayğınlıq qazandırılmasıdır.
Bunuŋla yanaşı Yeŋi Türkcəniŋ daha geŋiş alaŋda ortaq yazı dili durumuna gəlməsi üçün gərəkli biçimsəmələr* (reform) üzərində durulacaq, Türkcəniŋ yazımı qonusunda sorunlar gedərilməўə çalışılacaqdır. Daha qapsamlı bir tasarı içində isə Türkcəniŋ ortaq, özgün yazı düzgəsi gündəmə gətiriləcək, dar alaŋda da olsa dəŋeysəl olaraq hamıoyuna sunulacaqdır.
Toğrul Atabay
İstanbul 2012
